O tym, że pies jest drapieżnikiem nie trzeba chyba nikomu przypominać. Dziko żyjące psy zdobywają pożywienie wyszukując je lub aktywnie na nie polując. Jednak w jaki sposób ta drapieżna natura psa wpływa na jego zachowanie na co dzień? Dlaczego niektóre psy uwielbiają gonić rowery, samochody i inne szybko poruszające się obiekty? Po co psy kładą się na ziemi na widok innego psa? Czemu jedne psy uwielbiają szarpać się zabawkami, a inne wolą aportować? Odpowiedzią na te wszystkie pytania jest tzw. łańcuch łowiecki.

Czym jest łańcuch łowiecki psa?

Łańcuch łowiecki jest wzorcem zachowań dziedziczonym przez psy z pokolenia na pokolenie. Pełen łańcuch łowiecki składa się z następującej sekwencji zachowań:

łańcuch łowiecki
chwytanie – zamiast chwycenie

Na początku polowania pies tropi swoje ofiary. Następnie obserwuje je wybierając osobniki młode lub słabsze, czyli takie, które będzie łatwiej złapać. Ostatecznie wybiera jedną ofiarę i zaczyna się do niej powoli i cicho podkradać. Im bliżej do niej podejdzie tym krótsza będzie pogoń i tym większa szansa na udane polowanie. Gdy pies zajmie już odpowiednią pozycję rozpoczyna się pogoń i chwycenie zwierzyny. Jeżeli ofiara jest duża, to w tej fazie polowania pies będzie próbował powalić ją na ziemię. Następnie pies zagryza zwierzynę. Często towarzyszy temu energiczne potrząsanie głową, które możemy zaobserwować też u naszych psów np. podczas zabawy szarpakiem. W dalszej kolejności pies rozszarpuje ofiarę i zjada ją.

Tak wygląda pełna sekwencja łowiecka. Jednak w wyniku udomowienia psa i świadomej selekcji ludzie wzmacniali pewne ogniwa łańcucha łowieckiego, a inne wygaszali. W ten sposób powstały poszczególne grupy psów, które pomagały ludziom w konkretnych pracach takich jak pasienie zwierząt czy polowanie. Dlatego też poszczególne grupy psów mają większe lub mniejsze tendencje do prezentowania różnych zachowań związanych z łańcuchem łowieckim.

Wyżły

Łańcuch łowiecki - wyżły
Jasnym kolorem zaznaczone są te ogniwa łańcucha łowieckiego, które były wzmacniane. Ciemnym te, które były wygaszane.

W przypadku wyżłów, seterów, pointerów i innych psów pomagających myśliwym w polowaniach szczególnie mocno wzmacniane było namierzanie, czyli tropienie zwierzyny oraz jej obserwacja. To dlatego psy z tej grupy charakteryzują się tzw. „stójką”. Polega ona na tym, że pies po namierzeniu swojej ofiary zamiera w bezruchu, zwykle z przednią łapą uniesioną do góry. W ten sposób pies pokazuje myśliwemu gdzie znajduje się zwierzyna. Niektóre psy myśliwskie wystawiają zwierzynę w pozycji leżącej, stąd wzięła się ich nazwa „legawce”. Takie psy zalegają na polu intensywnie wpatrując się w miejsce, w którym znajduje się ich ofiara. Wiele psów prezentuje bardzo podobne zachowanie po namierzeniu czegoś interesującego np. kota lub zbliżającego się do nich obcego psa.

U wyżłów takie elementy łańcucha łowieckiego jak pogoń, zagryzanie czy rozszarpywanie są wygaszane. Po zabiciu zwierzęcia przez człowieka, myśliwy chce, by pies wytropił zwierzynę, wystawił ją i przyniósł. Wyżeł goniący swoją ofiarę naraża się na postrzelenie i utrudnia myśliwemu polowanie. Nie oznacza to oczywiście, że wyżły nie mają ochoty pogonić za uciekającą zwierzyną. Jednak podczas selekcji to zachowanie było wygaszane i stosunkowo łatwo można psa go oduczyć. Podobnie wygląda sprawa z zagryzaniem i rozszarpywaniem. Wyżeł powinien przynieść myśliwemu ustrzeloną zwierzynę w możliwie nienaruszonym stanie. Pies ma ją trzymać w pysku na tyle mocno, by mu nie wypadła, ale na tyle delikatnie, by nie uszkodzić skóry zwierzęcia.

Retrievery

Łańcuch łowiecki - retrievery
Jasnym kolorem zaznaczone są te ogniwa łańcucha łowieckiego, które były wzmacniane. Ciemnym te, które były wygaszane.

Do tej grupy psów zalicza się Labradory, Goldeny, Flaty ale też Spaniele. Retrievery wykorzystywane są podczas polowań głównie do tropienia oraz przynoszenia upolowanej zwierzyny. Dlatego w ich łańcuchu łowieckim szczególnie mocno wzmacniane było namierzanie i chwytanie. Natomiast obserwacja, podkradanie, zagryzanie czy rozszarpywanie było aktywnie wygaszane.

Psy z tej grupy uwielbiają nosić różne rzeczy w pysku. Dlatego też w domu często będą podkradać kapcie i inne przedmioty. W ten sposób też często rozładowują stres lub nadmierne emocje np. podczas powitań. Widok Labradora czy Goldena witającego swojego opiekuna z kapciem w pysku jest więc bardzo typowy. Retrievery z łatwością uczą się aportowania i zwykle uwielbiają wodę. Może to być problematyczne podczas spacerów, gdy pies będzie tarzał się w każdej napotkanej kałuży.

Owczarki (pasące przy nodze)

Łańcuch łowiecki - owczarki1
Jasnym kolorem zaznaczone są te ogniwa łańcucha łowieckiego, które były wzmacniane. Ciemnym te, które były wygaszane.

Owczarki to psy, których zadaniem jest pomaganie pasterzom podczas wypasania zwierząt. Możemy podzielić je na kilka grup w zależności od tego jaką pracę i w jakim stylu wykonują. Owczarki „pasące przy nodze” mają za zadanie zaganiać i paść bydło większych gabarytów między innymi przez podgryzanie ich pęcin. Dlatego też psy z tej grupy mają silnie wzmocnione zachowania związane z pogonią i chwytaniem. Do owczarków pasących przy nodze zalicza się między innymi Australian Cattle Dog ale też Cardigan Welsh Corgi czy Pembroke Welsh Corgi.

Jeżeli macie owczarka „pasącego przy nodze” to może on mieć tendencję do gonienia szybko poruszających się obiektów i podszczypywania ich. Może to stanowić spory problem, gdy pies zacznie prezentować tego typu zachowania w stosunku do dzieci, biegaczy czy rowerzystów.

Owczarki (pasące przy głowie)

Łańcuch łowiecki - owczarki2
Jasnym kolorem zaznaczone są te ogniwa łańcucha łowieckiego, które były wzmacniane. Ciemnym te, które były wygaszane.

Owczarki „pasące przy głowie” manewrują dystansem ucieczki stada podchodząc od przodu i nie muszą podgryzać wypasanych zwierząt. Do tej grupy zaliczają się między innymi popularne ostatnio border collie. Psy z grupy owczarków „pasących przy głowie” mają w łańcuchu łowieckim silnie wzmocnioną obserwację, podkradanie i pogoń. Natomiast chwytanie, zagryzanie czy rozszarpywanie są wygaszane.

Psy z tej grupy będą więc miały tendencję do pogoni za szybko poruszającymi się obiektami, ale nie powinny ich chwytać zębami. U wielu owczarków instynkt pasienia jest bardzo silny. Dlatego zachowania instynktowne mogą być prezentowane nie tylko na innych zwierzętach, ale też na ludziach i na różnych obiektach.

Psy stróżujące

Łańcuch łowiecki - stróżujące
Jasnym kolorem zaznaczone są te ogniwa łańcucha łowieckiego, które były wzmacniane. Ciemnym te, które były wygaszane.

Zadaniem psów stróżujących takich jak Owczarek Podhalański czy Anatolian jest pilnowanie stad przed drapieżnikami. Łańcuch łowiecki nie jest im do tego zadania specjalnie potrzebny, więc w całości był wygaszany. Zastąpiono go wypatrywaniem drapieżników i płoszeniem ich przez groźne oszczekiwanie.

Warto pamiętać, że zadaniem psów stróżujących nie jest wchodzenie w bezpośrednie starcie z drapieżnikami, tylko przepłaszanie ich i informowanie pasterzy o zbliżającym się zagrożeniu. Typowym zachowaniem psa stróżującego jest więc wypatrywanie niebezpieczeństwa i alarmowanie opiekuna, gdy coś niepokojącego pojawi się na horyzoncie. Pies stróżujący może oszczekiwać intruza, ale nie powinien go atakować. Tego typu psy świetnie sprawdzają się jako stróże posesji, ale ich instynktowne zachowania mogą być problematyczne np. w mieście.

Teriery

Łańcuch łowiecki - teriery
Jasnym kolorem zaznaczone są te ogniwa łańcucha łowieckiego, które były wzmacniane. Ciemnym te, które były wygaszane.

Teriery są jedyną grupą psów, w której cały łańcuch łowiecki był świadomie przez człowieka wzmacniany. Dlatego też teriery charakteryzują się niezwykłym temperamentem podczas polowań i potrafią być bardzo zacięte i nieustępliwe. Uwielbiają też zagryzać i rozszarpywać swoje ofiary, co możemy łatwo zobaczyć np. podczas zabawy szarpakiem. Teriery potrafią mocno chwytać zabawkę i mogą mieć problemy, by wypuścić ją na komendę. Łatwo też „nakręcają się” na zabawki z piszczałkami. Piskliwe dźwięki przypominają odgłosy wydawane przez konającą ofiarę co potęguje zachowania łowieckie tych psów.

Mieszańce i kundelki

A co jeśli mamy w domu kundelka lub mieszańca dwóch różnych ras? Czy temat łańcucha łowieckiego nas wtedy nie dotyczy? Nic bardziej mylnego  Zarówno kundelki, jak i mieszańce będą przejawiały różne zachowania z łańcucha łowieckiego. Jeżeli macie mieszańca, czyli miks dwóch ras psów, to stosunkowo łatwo jest przewidzieć z jakim typem łańcucha możecie mieć do czynienia. Kundelki, czyli mieszanka wielu różnych ras psów, też zwykle należą do jednego z kilku typów. Możemy wyróżnić kundelki w typie wyżła, owczarka, teriera itd. Kundelki nie tylko fizycznie przypominają psy rasowe. W ich zachowaniu często możemy dopatrzeć się typowych dla danej grupy psów zachowań z łańcucha łowieckiego.

Wybór psa, a łańcuch łowiecki

Oczywiście każdy pies jest inny i ma swój indywidualny zestaw cech. Nie każdy labrador będzie chętnie aportował i nie każdy wyżeł będzie wystawiał zwierzynę. Mówię tu o pewnych cechach i zachowaniach, które latami były przez ludzi wzmacniane lub wygaszane. Nie oznacza to jednak, że wasz pies musi te wszystkie zachowania prezentować. Warto też pamiętać, że na zachowanie psa wpływają nie tylko jego geny, ale też to jak psa sobie wychowamy i jak go wyszkolimy.

Jednak decydując się na psa z jakiejś grupy warto się zastanowić do czego ten pies był stworzony, jakie zachowania może prezentować i czy będziemy potrafili sobie z tymi zachowaniami poradzić. Gdy szukamy spokojnego psa do mieszkania w bloku to szczekliwy, energiczny terier może nie spełniać naszych oczekiwań. Jeżeli mamy w domu małe dzieci, to owczarek ganiający szybko poruszające się obiekty i podszczypujący je może nie być najlepszym pomysłem.

Niestety wiele osób decydując się na danego psa bierze pod uwagę jedynie jego wygląd, zapominając o wrodzonych instynktach. Kończy się to często niezrozumieniem, rozczarowaniem, frustracją, a nawet otwartym konfliktem pomiędzy psem i jego opiekunem. Konsekwencje naszych nieprzemyślanych decyzji ponosi niestety pies, który w najlepszym wypadku trafi do schroniska. Dlatego przed wyborem danej rasy, czy danego psa, warto zapoznać się z jego naturalnymi zachowaniami wynikającymi z łańcucha łowieckiego.

Jak radzić sobie z instynktem łowieckim psa?

Jeżeli jesteś myśliwym lub pasterzem i wykorzystujesz naturalne instynkty psa podczas codziennej pracy, to najpewniej nie masz żadnych problemów z jego zachowaniem. Obecnie coraz więcej psów nie wykonuje zadań do których pierwotnie były hodowane. Polowanie na zwierzynę, czy zaganianie stad nie jest potrzebne psu rodzinnemu, który ma być jedynie towarzyszem człowieka podczas codziennych spacerów. Trzeba jednak pamiętać, że w każdym psie drzemią naturalne instynkty związane z łańcuchem łowieckim.

Zachowań instynktownych nie da się psa oduczyć. Natomiast uniemożliwienie psu realizowania naturalnych zachowań rodzi frustracje, pogarsza relację pomiędzy psem i jego opiekunem i może prowadzić do wielu problemów behawioralnych. Dlatego też nie możemy karać psa za to, że nosi kapcie, stróżuje czy za czymś goni. Powinniśmy raczej zrozumieć skąd się biorą różne zachowania naszych psów. Tylko w ten sposób, możemy wejść w psi świat i lepiej go zrozumieć. Bardzo pomocne są tu różnego rodzaju aktywności, które możemy wykonywać razem z psem nawet gdy nie jesteśmy myśliwymi czy pasterzami.

Tropienie

Tropienie jest świetną aktywnością zwłaszcza dla psów, u których wzmacniane było namierzanie, czyli dla wyżłów, terierów i retrieverów. Nie oznacza to jednak, że owczarki nie będą miały frajdy z tego typu aktywności. Najpopularniejszymi formami pracy węchowej jest mantrailing i nosework. Manstrailing polega na  podążaniu za zapachem danej osoby i zidentyfikowaniu jej na końcu śladu. Natomiast w noseworku zadaniem psa jest znalezienie i oznaczenie próbek zapachowych.

Zabawy węchowe

Każdemu psu bez względu na wiek czy rasę polecam organizować różnego rodzaju zabawy węchowe. Pomagają one zaspokajać naturalną potrzebę psa do węszenia i wyszukiwania jedzenia. Na moim blogu pisałam już kilkukrotnie o różnych zabawach węchowych, które możecie zorganizować psu nie wychodząc z domu. Polecam wpis „zabawy węchowe w domu” oraz „trzy nowe zabawy węchowe”. Osoby, które zapiszą się na mój newsletter otrzymają też darmowy e-book z 10 pomysłami na zabawki węchowe, które można samodzielnie wykonać w domu.

Aportowanie

o zdecydowanie najfajniejsza zabawa dla retrieverów, ale wyżły, teriery czy owczarki też chętnie uczą się aportowania. O tym jak rozpocząć naukę aportowania pisałam już wcześniej. Jeżeli macie psa, który kradnie różne przedmioty i lubi je nosić w pysku, koniecznie nauczcie go aportować. Dzięki temu wprowadzicie do tej zabawy jasne zasady i będziecie mieć większą kontrolę nad zachowaniem psa. Możecie nauczyć go, by przynosił i oddawał wam skradzione przedmioty, zamiast uciekać z nimi i zachęcać was do zabawy w berka.

Zabawy szarpakiem

Ta zabawa zaspokaja naturalną potrzebę psa do chwytania i rozszarpywania. Mistrzami są tu oczywiście teriery, ale inne psy też chętnie bawią się szarpakami. Bardzo ważne jest jednak to, żeby nauczyć psa odpowiedniej zabawy szarpakiem i wprowadzić jasne zasady. Pies nie może chwytać nas zębami za ręce. Powinien też umieć wypuszczać szarpak i kończyć zabawę na nasze polecenie.

Jestem bardzo ciekawa jakie zachowania z łańcucha łowieckiego przejawiają wasze psy? Czy nauczyliście się z nimi pracować, czy jednak przeszkadzają wam w codziennym życiu z psem? Podzielcie się waszymi doświadczeniami w komentarzach.