lęk separacyjny u psa - przyczyny

Zaburzenia separacyjne to jedne z częściej zgłaszanych problemów behawioralnych. Stres związany z lękiem separacyjnym odbija się negatywnie zarówno na zdrowiu fizycznym psa, jak i na jego psychice. U psów cierpiących na lęk separacyjny mogą pojawić się między innymi zachowania stereotypowe, obsesyjne, agresywne, zaburzenia snu, zaburzenia funkcji poznawczych, depresja, nadmierna reaktywność, nagłe oddawanie moczu czy koprofagia. Przewlekły stres może też prowadzić do wielu chorób układu pokarmowego czy krwionośnego.

Zaburzenia separacyjne wpływają negatywnie nie tylko na samego psa. Niszczenie mieszkania oznacza dla jego opiekuna realne straty materialne. Wielogodzinne szczekanie i wycie psa może też w istotny sposób utrudniać normalne funkcjonowanie sąsiadom. Wszystko to sprawia, że zaburzenia separacyjne są niestety częstą przyczyną oddawania psów do schronisk.

Czym jest lęk separacyjny?

Lęk separacyjny to zaburzenie zachowania, które charakteryzuje się niepokojem, gdy pies zostaje sam w domu lub jest odizolowany od osób, z którymi jest silnie związany emocjonalnie. Niepokój ten może powodować nasilenie lęku, a w skrajnych wypadkach nawet wystąpienie paniki u psa. Taki spanikowany pies zrobi wszystko, by uwolnić się z pomieszczenia, w którym się znajduje. Typowym przejawem lęku separacyjnego u psa jest więc niszczenie okien czy drzwi, gdy zostaje sam w domu. Często też pies niszczy przedmioty należące do swojego opiekuna. Ich zapach pozwala psu poczuć się nieco bezpieczniej, a samo gryzienie umożliwia psu rozładowanie emocji i odstresowanie się. Do innych typowych objawów lęku separacyjnego należą wycie, szczekanie, ślinienie się, nerwowe bieganie, apatia, załatwianie się w domu, koprofagia, wylizywanie się, samookaleczanie czy zachowania agresywne wobec opiekuna podczas wychodzenia z domu.

lęk separacyjny u psa - przyczyny

Jednak nie zawsze niszczenie domu, szczekanie czy wycie oznacza lęk separacyjny. Pozostawienie psa samego w domu może wywoływać u niego różne emocje od lęku poprzez tęsknotę, frustrację, złość, a nawet ekscytację. Znam pewnego samojeda, który był wychowywany według bardzo surowych zasad. Oprócz leżenia na swoim posłaniu praktycznie nic nie mógł w domu robić. Generowało to w psie olbrzymią frustrację. Gdy tylko jego opiekunowie opuszczali dom, psiak wskakiwał na blaty w kuchni, wyjadał śmieci i niszczył kanapę. Jego zachowanie zdawało się mówić „Chata wolna! W końcu mogę robić to, co chcę!”. W przypadku tego psa należałoby mówić raczej o ekscytacji separacyjnej niż o lęku separacyjnym.

Podobnie w przypadku psów, które nie mają zapewnionej dostatecznej ilości ruchu i stymulacji umysłowych. Mogą one niszczyć przedmioty w domu ze zwykłej nudy, a nie z lęku. Inną przyczyną zniszczeń mogą być problemy zdrowotne u psa. Dlatego sam fakt, że pies niszczy lub szczeka, gdy zostaje sam w domu, nie świadczy jeszcze o lęku separacyjnym. Aby ocenić, czy dany pies ma lęk separacyjny, czy nie musimy poznać emocje, które towarzyszą mu, gdy zostaje sam.

Skąd bierze się lęk separacyjny?

Istnieje kilka istotnych czynników wpływających na pojawienie się lęku separacyjnego u psa.

Przyczyny genetyczne

Naukowcy od dawna starają się zbadać wpływ genów na występowanie zaburzeń separacyjnych u psów. Wiemy, że skłonność do reakcji lękowych może być przekazywana genetycznie. Dlatego bardzo ważny jest odpowiedni dobór psów do rozrodu nie tylko ze względu na ich wygląd, ale też cechy psychiczne. Wimy też, że zaburzenia separacyjne mogą ujawnić się u psa każdej rasy. Jednak badania wskazują, że problem ten występuje zdecydowanie częściej u kundelków, niż u psów rasowych. Naukowcy nie ustalili jednoznacznie, czy jest to związane z pochodzeniem psów, czy raczej z warunkami, w jakich dorastały i negatywnymi sytuacjami, jakich doświadczały.

lęk separacyjny u psa - przyczyny

Negatywne doświadczenia w wieku szczenięcym

Badania wykazały, że potomstwo suki, która w czasie ciąży przeżywała silny stres, może być niestabilne emocjonalnie. Szczeniaki z takiego miotu mają więc większe predyspozycje do wystąpienia problemów separacyjnych w przyszłości. Dlatego tak ważne jest zapewnienie suce spokojnych warunków w czasie ciąży. Bardzo ważne są też pierwsze tygodnie życia szczeniaka już po urodzeniu. Słaba opieka ze strony matki, może przyczynić się do pojawienia się zachowań lękowych u szczeniąt. Dlatego przed przygarnięciem szczeniaka do domu warto pojechać do hodowli i sprawdzić zarówno warunki, w jakich szczeniak się wychowuje oraz to jak opiekuje się nim jego matka. Zbyt wczesne oddzielenie szczeniąt od matki również może prowadzić do rozwoju niepożądanych zachowań separacyjnych. Między innymi dlatego szczeniaki powinny zostać z matką przynajmniej do ukończenia 8 tygodnia życia.

Scott, J.P., & Fuller, J. (1965).

Nie można też zapominać o okresach krytycznych w rozwoju każdego psa. Od około 7 tygodnia życia szczeniaka reakcje unikania zaczynają u niego przeważać nad naturalną ciekawością. W tym okresie szczeniak poznaje uczucie strachu. Zwykle maluch trafia do nowego domu miedzy 8 a 12 tygodniem życia, czyli pod koniec wrażliwego okresu socjalizacji. Wszystko, co szczeniak pozna i pozytywnie sobie w tym czasie skojarzy, nie powinno budzić w nim lęku w przyszłości. Natomiast negatywne wspomnienia z tego okresu mogą zostać ze szczeniakiem na całe życie. Dlatego zostawianie malucha samego w nowym domu na wiele godzin, bez wcześniejszej nauki samodzielności, nie jest dobrym pomysłem.

Niewłaściwa nauka samodzielności

Psy są zwierzętami społecznymi i w naturalnym środowisku rzadko przebywają całkiem same. Dla szczenięcia oddzielenie od stada znacząco obniża jego szanse na przetrwanie. Nic więc dziwnego, że samotność budzi u szczeniąt tak silny lęk. Wraz z rozwojem młodych, matka coraz częściej opuszcza gniazdo. W ten sposób szczeniaki stopniowo uczą się większej samodzielności i uodparniają się na stres związany z rozłąką. Dopiero w okresie młodzieńczym, gdy psy zaczynają dojrzewać, stają się coraz bardziej niezależne i coraz częściej oddzielają się od swojej grupy rodzinnej.

sam w domu

W przypadku psów domowych cały proces nauki samodzielności jest mocno zaburzony. Jeśli hodowla psów jest prowadzona poprawnie, matka zwykle rozpoczyna naukę samodzielności u szczeniaków. Jednak często nie jest ona prawidłowo kontynuowana w nowym domu. Opiekunowie szczeniaka albo spędzają z nim każdą wolną chwilę, albo od razu zostawiają malucha na wiele godzin samego. Oba te scenariusze są złe. Przebywając ze szczeniakiem cały czas, nigdy nie nauczymy go samodzielności. Natomiast zostawianie malucha od razu na wiele godzin samego, to rzucenie go na zbyt głęboką wodę. W warunkach naturalnych nauka samodzielności trwa nawet kilka miesięcy, a w domu chcemy uzyskać ten sam efekt, najlepiej w kilka dni.

Negatywne doświadczenia w wieku dorosłym

Kolejnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi zaburzeń separacyjnych u psa mogą być traumatyczne przeżycia w wieku dorosłym. Do takich przeżyć możemy zaliczyć między innymi oddanie psa do schroniska, przeprowadzkę, pojawienie się dziecka w rodzinie, czy niespodziewaną utratę opiekunów. Nagłe negatywne zmiany w życiu psa nasilają stres i mogą doprowadzić do sytuacji lękowych. Dlatego w miarę możliwości duże zmiany w życiu psa należy wprowadzać stopniowo, odpowiednio go do nich przygotowując.

lęk separacyjny u psa - przyczyny

Dużym problemem jest też stosowanie przemocy fizycznej i psychicznej wobec psa. Wychowanie i szkolenie w oparciu o ból czy zastraszanie sprawia, że pies doświadcza przewlekłego stresu i traci poczucie bezpieczeństwa. Wpływa to bezpośrednio na podwyższenie wrażliwości psa oraz sprzyja pojawianiu się problemów separacyjnych. Między innymi dlatego warto odrzucić stare modele szkolenia i wychowania psów oparte na tzw. teorii dominacji. Warto też pamiętać, że stosowanie zastraszania i przemocy psychicznej wobec psa jest równie szkodliwe, co stosowanie przemocy fizycznej.

Niezdrowe przywiązanie do opiekuna

Do rozwoju problemów separacyjnych może przyczynić się też nieświadomie opiekun psa, tworząc z nim niezdrową więź. Nadmierna opiekuńczość czy rozpieszczanie psa może doprowadzić do tego, że „zawiesi się” on na swoim opiekunie. Będzie chodził za nim krok w krok i stale domagał się uwagi. Taki psiak uzależni swoje poczucie bezpieczeństwa od bliskości człowieka. Nawet chwilowe wyjście opiekuna do toalety może zakończyć się atakiem paniki u psa. Taka niezdrowa więź pojawia się często u nowych opiekunów szczeniaków, którzy chcą spędzać z nimi każdą chwilę. Podobny problem pojawia się również w przypadku psów chorych i po przejściach, którym zwykle poświęcamy więcej uwagi i troski. Dlatego tworzenie zdrowej więzi z psem oraz budowanie jego pewności siebie i poczucia bezpieczeństwa, gdy zostaje sam, jest tak ważne.

Przyczyny chorobowe

Niektóre choroby, zwłaszcza te związane z chronicznym bólem, mogą w znaczący sposób pogorszyć samopoczucie psa i obniżyć jego próg reakcji. Przez to pies, który do tej pory nieźle znosił samotność, może nagle zacząć przejawiać zachowania związane z zaburzeniami separacyjnymi. Również podawanie niektórych leków np. moczopędnych, może przyczynić się do rozwoju zachowań separacyjnych. Dlatego, jeśli problemy separacyjne pojawiły się u waszego psa nagle, warto w pierwszej kolejności udać się do lekarza weterynarii i dokładnie psiaka przebadać.

Niestety nie ma jednego skutecznego sposobu na poradzenie sobie z lękiem separacyjnym u psa. Zwykle konieczna jest ścisła współpraca opiekuna psiaka z doświadczonym weterynarzem oraz behawiorystą, który opracuje indywidualny plan pracy z psem. W następnym artykule napiszę więcej o tym, jak można radzić sobie z lękiem separacyjnym u psa.

A jak to wygląda u was? Czy wasze psiaki cierpią na zaburzenia separacyjne? Czy może niszczą lub szczekają, gdy zostają same z innych powodów? A może przesypiają ten czas jak aniołki?

Źródła

1. Horwitz D. F., Mills D. S., (2016) Medycyna behawioralna psów i kotów., wyd. Galaktyka.

2. Lindsay S.R. Handbook of Applied Dog Behavior and Training, Vol. 2: Etiology and Assessment of Behavior Problems. Blackwell, Iowa 2001.

3. O’Heare J. (2011) Separation Distress and Dogs. DogPsych Publishing.

4. Osija A., Fiszdon K., (2015) Lęk separacyjny u psów – przyczyny, objawy i metody leczenia., „Życie Wet.” 90/2015.

5. Scott, J.P., & Fuller, J. (1965). Genetics and the Social Behaviour of the Dog.

6. Serpell J., Jagoe J.A. (1996) Early experience and the development of behaviour. W: Serpell J.A. (edit.): The Domestic Dog: Its Evolution, Behaviour, and Interactions with People. University Press, New York:
Cambridge 1996.

7. Simpson B.S. (2000) Canine separation anxiety. Comp. Contin. Educ. Pract. Vet. 22, 328– 339.

8. Voith V.L., Borchelt P.L. (1996) Separation anxiety in dogs. In: Voith V.L., Borchelt P.L., eds. Readings in Companion Animal Behavior. Yardley, PA: Veterinary Learning Systems; :124-139.